धनकुटाका आठपहरियालाई किन लाग्दैन दशै

समायोजन खबर धनकुटा,
नेपालमा मात्रै नभएर नेपाली वसोवास रहेको विदेशमा अहिले नेपालीहरुको महान चाड दशैंले सबैलाई छोएको छ । पारिलो घाममा तातिदैं माईतमावलीमा दशैको टीका लगाउन धेरैलाई भ्याइनभ्याइ छ तर, प्रदेश नम्बर एकको धनकुटामा मात्रै बसोबास रहेको आठपहरियाहरुलाई दशैंको कुनै महत्व नै छैन । दशैंको सन्दर्भ आउनासाथ जंगबहादुर राणाको समयमा मारिएका दुई साँस्कृतिक शहीद रामलिहाङ र रिदामाको प्रसँग आठपहरिया समुदायमा आइहाल्छ । धनकुटाका आदिवासी आठपहरिया राईले कहिल्यै पनि दशैं मनाएका छैनन् । १९३३ सालमा दशैं नमान्दा रामलिहाङ र रिदामा आठपहरियालाई धनकुटामा झुण्ड्याएर मृत्यूदण्ड दिइएको थियो भन्ने मान्यता आठपहरिया समुदायमा स्थापित छ । रामलिहाङ र रिदामा आठपहरियाका पूजाहारी थिए । दुवैले अनिवार्य रुपमा दशैं मनाउन जारी गरिएको सरकारी आदेशको अवज्ञा गरेपछि झुन्ड्याएर मारिएको किराँत आठपहरिया समाज धनकुटाका अध्यक्ष अष्टमान आठपहरियाले बताए ।

 

धनकुटाको चुलीबन नजिकै झुण्डगाउँ छ । राणाकालमा मानिस झुन्ड्याएर मार्ने ठाउँ भएकोले यो ठाउँको नाम पनि झुण्डगाउँ राखिएको हो भन्ने भनाई छ । चुलीबनको पिकनिक पार्क नजिकै झुन्डगाउँ हुनु र रामलिहाङ र रिदामालाई पनि झुन्ड्याएर मारिएको कथनबाट यी दुई कुनै काल्पनिक पात्र नभई वास्तविक साँस्कृतिक सहीद हुन भन्ने लागेको किराँत आठपहरिया समाज केन्द्रिय महासचिब सुर्य आठपहरियाको भनाई छ ।
दशैं लादिएको
जर्बजस्ती दशैं मनाउने सरकारी प्रयासको अवज्ञा गर्दा दुई व्यक्तिको प्राण हरिएको इतिहास भए पनि आठपहरियाहरुमा दशैं भने लादिएको भन्ने गरिएको छ । राजा राजेन्द्रविक्रम शाहको समयमा जारी एक रुक्का यसको प्रमाण भएको किराँत आठपहरिया समाज केन्द्रिय महासचिब आठपहरियाले बताए । ‘धनकुटाको मार्गाथानको पूजाहारी खलकलाई दशैंमा पूजा गर्न एक गुठीसमेत स्थापना गरिएको प्रमाण उक्त रुक्काबाट प्राप्त हुन्छ ।’ उनले भने ‘धमिलो र मुस्किलले बुझिने उक्त रुक्का धनकुटाको ताङखुवा निवासी मुन्धुम तथा इतिहासविद भरत तुङघङसँग रहेको छ।’ वि.सं. १८९२ को वैशाखमा धनकुटाका वाहिदुमसिंह राईका नाममा उक्त रुक्का जारी भएको उनको भनाइ छ ।


नित्य पूजा र बडा दशैंमा पञ्चवली पूजाका लागि २२ मुरीको गुठी राखेको र बडा दशैंमा पञ्चवली दिनु भन्ने आदेश रुक्कामार्फत दिइएको भनाइ छ। मार्गाका पूजारी मांवु थरका आठपहरिया हुन। उनका सन्तानहरु चितदलसिंह, जितासिंह, प्रतापसिंह हुँदै पाँचौं पुस्ताका भरतसिंहले उक्त रुक्का जोगाएर राखेका हुनाले यो रुक्काबाट आठपहरियामा दशैं लादिएको थियो भन्ने प्रमाणित हुन आउने उनले बताए ।

 

यसरी सरकारी तहबाट राजा नै लागेर लादिएको दशैंको अवज्ञा गर्दै आएका आठपहरिया राईमध्ये रामलिहाङ र रिदामा अगुवा बनेर निस्केका हुनाले उनीहरुलाई झुन्ड्याएर मृत्यू दण्ड दिइयो भन्ने अनुमानलाई उक्त रुक्काले बलियो बनाएको आठपहरियाहरु बताउँछन । देशमा आएको संघीयता पछि धनकुटाको चुलिबनलाई सहिद रामलिहाङ र रिदामा स्मृति पार्क घोषणा गरिसकिएकोे छ। धनकुटाका आठपहरियाहरु आफ्नो परम्परा, भाषा र सँस्कृतिप्रति मरिमेट्ने जाति हुन। उनीहरुले वैशाखे पूर्णिमा, भदौरे पूर्णिमा र मंसिरे पूर्णिमालाई भब्यतापूर्वक मनाउने गरेका छन् ।
२०७६ असोज २२ गते मध्यान्ह १२ :२६ मा प्रकाशित

प्रतिकृया दिनुहोस

सम्बन्धित समाचार


ताजा अपडेट

गिट्टी कुटेर तिहार मनाउनु छ

चिसाङ शेर्पा खोटाङ, तस्विरमा देखिएका बृद्ध रहरले गिट्टी कुटेजस्तो...

सुन सफा गर्ने भन्दै ठगी गर्ने भारतीय पक्राउ

समायोजन खबर खोटाङ, सुन सफा गर्ने भन्दै ठगी गर्ने...

खेलकुदमा राजनीतिकरण

समायोजन खबर खोटाङ, हलेसी तुवाचुङ नगरपालिकामा सोमबारबाट सुरु भएको...

महिला व्रत बसेको दिन यौन सम्पर्क गर्न हुन्छ कि हुदैन ?

समायोजन खबर एजेन्सी, महिला व्रत बसेको दिन यौन सम्पर्क...

होलेसुङ-जनकराज मार्ग गोल्डकप : आयोजकको विजयी सुरुवात

समायोजन खबर खोटाङ, होलेसुङ–जनकराज राई मार्ग गोल्डकपमा आयोजक साकेला...

मुख्य समाचार

गिट्टी कुटेर तिहार मनाउनु छ

चिसाङ शेर्पा खोटाङ, तस्विरमा देखिएका बृद्ध रहरले गिट्टी कुटेजस्तो...

सुन सफा गर्ने भन्दै ठगी गर्ने भारतीय पक्राउ

समायोजन खबर खोटाङ, सुन सफा गर्ने भन्दै ठगी गर्ने...

खेलकुदमा राजनीतिकरण

समायोजन खबर खोटाङ, हलेसी तुवाचुङ नगरपालिकामा सोमबारबाट सुरु भएको...

कुकुर तिहार र लक्ष्मीपूजा एकै दिन

समायोजन खबर काठमाडौं, पाञ्चांग निर्णायक समितिले यस वर्षको तिहारमा...

आगलागीबाट कपडा पसलसहित एक घर जलेर नष्ट

समायोजन खबर सोलुखुम्बु, सोलुखुम्बुको नेचासल्यान गाउँपालिका– १ ख्याम्पुमा आगलागीबाट...